Xu hướng doanh nghiệp 1 người: bạn cần làm gì để không bị bỏ lại
Có một sự thật mà tôi tin rằng vài năm tới sẽ ngày càng rõ: một người, với chiếc điện thoại trong tay và vài công cụ phù hợp, giờ đây có thể vận hành cả một doanh nghiệp. Tự tìm khách, tự tư vấn, tự bán, tự chăm sóc, tự dựng nội dung, tự xây thương hiệu, những việc mà mười năm trước cần cả một công ty với chục con người, nay một cá nhân có thể làm gọn. Người ta gọi đó là xu hướng "doanh nghiệp một người".
Tôi thấy đây là một tin rất vui, nhưng cũng là một lời cảnh báo. Vui, vì cánh cửa kinh doanh chưa bao giờ mở rộng đến thế cho người bình thường. Cảnh báo, vì khi ai cũng bước qua được cánh cửa ấy, thì sân chơi sẽ đông nghẹt, và những người không có gì khác biệt sẽ là những người đầu tiên bị bỏ lại. Bài viết này tôi viết để chia sẻ với các bạn một vài điều cốt lõi, không phải để các bạn chạy theo xu hướng, mà để các bạn đứng vững trong nó.
Vì sao "một người" lại làm được việc của cả một công ty
Trước hết tôi muốn các bạn hiểu vì sao xu hướng này đang đến nhanh như vậy. Đơn giản là vì công cụ đã thay đổi. Mạng xã hội cho các bạn một cái loa để cả nghìn người nghe thấy mà không tốn tiền quảng cáo. Các nền tảng bán hàng lo phần kho vận, giao hàng, thanh toán hộ các bạn. Và bây giờ là trí tuệ nhân tạo, thứ có thể giúp một người soạn nội dung, trả lời khách, phân tích số liệu nhanh gấp nhiều lần.
Nhưng đây là chỗ tôi muốn các bạn dừng lại và nghĩ kỹ. Khi mọi người đều có cùng những công cụ ấy, thì bản thân công cụ không còn là lợi thế nữa. Cái loa ai cũng có, nền tảng ai cũng dùng được, AI thì chỉ cần trả phí là xài. Nếu các bạn chỉ hơn người khác ở chỗ "biết dùng công cụ", thì lợi thế đó sẽ bốc hơi rất nhanh. Vậy thì điều gì mới thực sự giữ các bạn ở lại? Câu trả lời của tôi gói gọn trong một câu mà tôi nói đi nói lại nhiều năm nay: người bán hàng nhỏ sẽ ngày càng khó tồn tại nếu không trở thành chuyên gia.
Thời đại sắp tới là thời đại của chuyên gia
Tôi quan sát thị trường và thấy một sự dịch chuyển rất rõ. Cái thời mà chỉ cần nổi tiếng, chỉ cần đông người theo dõi, chỉ cần khéo chốt đơn là bán được hàng, cái thời ấy đang qua. Người tiêu dùng ngày càng khôn ngoan; họ đòi hỏi kiến thức thật đứng sau mỗi lời chào hàng. Họ không còn dễ bị thuyết phục bởi chiêu trò, mà bị thuyết phục bởi sự hiểu biết.
Điều đó có nghĩa là cơ hội đang mở ra rất lớn cho những ai dám trở thành chuyên gia thật trong một lĩnh vực. Và một doanh nghiệp một người mạnh nhất không phải là người ôm đồm bán đủ thứ, mà là người được cả cộng đồng tin tưởng trong đúng một việc. Vậy nên, để không bị bỏ lại, tôi cho rằng các bạn cần làm mấy việc sau.
Việc thứ nhất: chọn lấy một nghề, đừng làm bà tạp hóa
Sai lầm tôi thấy nhiều nhất ở người mới là cái gì cũng bán. Hôm nay bán mỹ phẩm, mai bán thực phẩm chức năng, ngày kia rao bán đồ gia dụng, như một bà tạp hóa trên mạng xã hội. Bán kiểu đó thì khách chỉ đến vì giá rẻ và tiện, chứ không đến vì các bạn. Mà cạnh tranh bằng giá thì luôn là một cuộc đua xuống đáy: luôn có người khác sẵn sàng bán rẻ hơn các bạn.
Thay vào đó, hãy chọn một nghề, một lĩnh vực đủ hẹp để các bạn đào sâu, đủ rõ để người ta nhớ đến các bạn bằng một biệt danh. "Chị này chuyên về chiều cao trẻ em", "anh kia chuyên về xương khớp người già". Khi các bạn có được một biệt danh chuyên môn như thế, đó là bằng chứng cho thấy các bạn đã tập trung và nhất quán trong một thời gian dài, thứ mà không ai mua được, không ai sao chép được trong một sớm một chiều.
Và xin lưu ý: chọn nghề không có nghĩa là chỉ bán được một sản phẩm. Nghề là cái lõi hẹp; còn sản phẩm thì có thể đa dạng, miễn là phục vụ đúng nhóm khách của nghề ấy. Một người làm nghề chiều cao hoàn toàn có thể giới thiệu một chiếc nồi chiên không dầu, như công cụ nấu ăn lành mạnh cho trẻ đang phát triển. Khách mua vì họ tin các bạn trong lĩnh vực chiều cao, chứ không phải vì các bạn đi bán đồ điện máy. Đó là bán hàng sang lên, chứ không phải bán tạp.
Việc thứ hai: xây thương hiệu cá nhân bằng bốn cái trụ
Tôi luôn tin rằng trong thời đại này, thương hiệu cá nhân mạnh hơn thương hiệu doanh nghiệp, vì khách hàng tin một con người thật hơn là tin một cái logo. Nhưng thương hiệu cá nhân không phải là chụp ảnh đẹp hay nói năng khéo léo. Tôi gói nó vào bốn cái trụ mà tôi gọi là Tứ trụ: Kiến thức, Kinh nghiệm, Sản phẩm và Thành tích.
Kiến thức là việc các bạn thật sự hiểu lĩnh vực của mình đến tận cơ chế, chứ không thuộc lòng vài câu. Kinh nghiệm là việc các bạn tự mình trải qua, tự mình dùng, để có những câu chuyện thật mà nói. Sản phẩm là giải pháp cụ thể các bạn mang đến cho khách. Và thành tích là những dấu mốc, chứng nhận, kết quả mà các bạn tích lũy được theo thời gian. Bốn cái trụ này không dựng xong trong một tuần. Cách làm của tôi rất giản dị: mỗi tuần chọn một trụ để bồi đắp thêm một chút, và làm đều đặn. Vị thế chuyên gia không thể mua, nó chỉ có thể được tích lũy.
Việc thứ ba: coi AI và công cụ là đòn bẩy, đừng sợ nó
Nhiều người đang lo AI sẽ cướp mất việc của mình. Tôi nghĩ ngược lại. AI không thay thế con người, nó khuếch đại con người. Một người không có tư duy, không có tri thức, không có hệ thống, thì AI cũng chẳng giúp được bao nhiêu. Nhưng một người có chuyên môn thật, có một cái nghề rõ ràng, khi biết dùng AI đúng cách sẽ trở nên mạnh gấp nhiều lần, vì họ làm được nhiều việc hơn, chạm tới nhiều người hơn, mà vẫn giữ nguyên cái lõi giá trị của riêng mình.
Cho nên đừng đặt câu hỏi "AI có thay thế tôi không". Hãy đặt câu hỏi "tôi có đủ chuyên môn để biến AI thành cánh tay nối dài của mình không". Người bị bỏ lại không phải là người không biết dùng công cụ mới, mà là người không có gì bên trong để công cụ ấy khuếch đại.
Việc thứ tư: bán bằng vị thế, không bằng chiêu trò
Cuối cùng, hãy nhớ rằng cách các bạn bán cũng định hình các bạn là ai. Khi các bạn ép khách mua lúc họ chưa sẵn sàng, dùng kỹ thuật tâm lý để xử lý từ chối, hay đi xin người ta ủng hộ, mỗi lần như vậy các bạn lại tự bào mòn vị thế của mình. Khách có thể mua một lần vì nể, nhưng họ sẽ không tin các bạn lâu dài.
Một chuyên gia thì bán bằng cách khác. Họ phân tích tình trạng của khách trước rồi mới đề xuất, như một người thầy thuốc kê đơn. Họ giảng giải chứ không chỉ giải thích. Khi khách quyết định mua, họ không nói "cảm ơn đã ủng hộ", mà nói "chúc mừng anh chị đã có một quyết định đúng đắn". Sự khác nhau nhỏ trong ngôn ngữ ấy phản ánh một sự khác nhau rất lớn trong vị thế. Bán bằng giá trị và sự đồng hành tuy chậm hơn lúc đầu, nhưng nó xây cho các bạn một nền móng mà không cơn bão cạnh tranh nào đánh đổ được.
Để không bị bỏ lại
Tôi xin tóm lại bằng một ý giản dị. Xu hướng doanh nghiệp một người không đào thải những người nhỏ bé, nó đào thải những người thay thế được. Khi công cụ đã chia đều cho tất cả, thứ duy nhất phân biệt các bạn với đám đông chính là các bạn là ai, các bạn giỏi sâu cái gì, và người ta có tin các bạn hay không.
Vì vậy, đừng chạy theo từng món hàng đang hot, đừng đua xem ai rẻ hơn ai. Hãy chọn cho mình một cái nghề, bồi đắp Tứ trụ mỗi tuần một chút, dùng công cụ làm đòn bẩy, và bán bằng chính uy tín của mình. Làm được như vậy thì dù thị trường có xoay chuyển thế nào, các bạn cũng sẽ không bị bỏ lại, bởi một người trở thành chuyên gia thật thì không bao giờ là người thừa. Nếu các bạn muốn bắt đầu hành trình ấy một cách bài bản và có người đi cùng, thì tôi luôn sẵn lòng đồng hành.